O jaką politykę mieszkaniową powinni zabiegać obywatele?

739
fot. Sławomir Ryfczyński

Obecny kryzys mieszkaniowy kształtuje  losy znacznej części Polek i Polaków. Według badań przeprowadzonych przez Habitat for Humanity Poland 65% badanych zna kogoś, kto odkłada decyzję o posiadaniu dziecka ze względu na sytuację mieszkaniową; znajomi 72% badanych z tych samych przyczyn zdecydowali się na emigrację. W dzisiejszych czasach problemy mieszkaniowe stanowią continuum zależne od sytuacji ekonomicznej i społecznej: od bezdomności poprzez mieszkanie w przeludnieniu po kilkutysięczne czynsze lub raty kredytu. Wspólnym mianownikiem, które je łączy, jest brak trwałego i bezpiecznego dachu nad głową.

Stąd potrzeba, aby kwestię mieszkaniową traktować holistycznie. Po pierwsze jako narzędzie całościowej polityki społecznej, nie jako doraźną pomoc skierowaną do najuboższych. Po drugie, jako element nierozerwalnie związany z samodzielnością zawodową, rozwojem rodziny i budowaniem wspólnot lokalnych.

Poniższa mapa zagadnień­ wskazuje możliwości rozwiązania problemów mieszkaniowych różnych grup społecznych. Mamy nadzieję, że stanie się podstawą debaty, w której wezmą udział różnorodni interesariusze  związani z mieszkalnictwem.

1. Promowanie innowacyjnych, niekomercyjnych inicjatyw mieszkaniowych

W  obliczu wyczerpania możliwości kredytowych polskiego społeczeństwa należy połączyć wysiłki różnych partnerów – samorządów, aktywistów,  organizacji społecznych i  podmiotów komercyjnych –  na rzecz wypracowania nowych przystępnych form budownictwa mieszkaniowego w modelu własnościowym i najemczym.  Nowa oferta może łączyć mobilizowanie środków własnych przyszłych mieszkańców (często dysponujących kilkudziesięciotysięcznymi oszczędnościami) ze wsparciem podmiotów publicznych i społecznych.

Ogromny potencjał niesie model kooperatyw mieszkaniowych, który został już z sukcesem przetestowany powstały w kilku miastach Polski. Trwają badania nad najmem społecznym,  który może stanowić skuteczną metodę pozyskiwania mieszkań o umiarkowanym czynszu. Warto projektować także inne formuły działania, starając się równolegle o rozszerzenie katalogu podmiotów realizujących inwestycje not-for-profit, które mogłyby uzyskać wsparcie pożyczkowe BGK.

2. Zmiany w regulacji najmu publicznego

W obecnej sytuacji, w której zasób mieszkaniowy gmin i Skarbu Państwa jest niewielki,  należy dążyć do tego, by trafiał on do osób o najtrudniejszej sytuacji mieszkaniowej. Jedną z metod jest weryfikacja dochodów najemców i, w przypadku, gdy ich sytuacja ekonomiczna jest dobra, renegocjacja umowy najmu i wysokości czynszu – w myśl zasady, że nadwyżka zostaje  przeznaczona na rozbudowę zasobu komunalnego.

Konieczne jest zwiększenie efektywności zasobu komunalnego, które jednak powinno opierać się na działaniach profilaktycznych: wczesnym kontakcie w przypadku powstania zadłużenia, tworzeniu programów spłat ratalnych lub możliwości odpracowania czynszu. Niezbędne są też programy edukacyjne podnoszące kompetencje najemców w zakresie utrzymania lokalu. Eksmisja jest nie tylko działaniem niehumanitarnym, ale też  nieskutecznym: w jej wyniku właściciel nieodwracalnie traci szansę na odzyskanie zadłużenia.

3. Zmiany w regulacji najmu niepublicznego

Obecna sytuacja prawna daje właścicielowi i najemcy możliwość podpisania albo bardzo nieelastycznej umowy najmu, która znacznie utrudnia wynajmującemu  dysponowanie lokalem, albo umowy o najem okazjonalny, nie zapewniający praktycznie żadnej ochrony lokatorowi. W tej sytuacji jest niezbędne, by obie strony podjęły, w atmosferze wzajemnego zaufania, próbę dyskusji nad legislacyjnym kompromisem.

Tymczasowym rozwiązaniem problemu  może stać się także instytucja społecznego pośrednika najmu. Instytucje pośredniczące, takie jak promowane przez Habitat for Humanity Społeczne Agencje Najmu, mogą  negocjować z właścicielami obniżkę czynszów w zamian za bezpieczny najem, jednocześnie wspierając najemcę w usamodzielnieniu mieszkaniowym.

4. Rozwój wsparcia mieszkaniowego dla grup społecznie wrażliwych

O kondycji państwa świadczy sytuacja jego najsłabszych obywateli. Obecny brak dostępu do mieszkania staje na drodze do samodzielności przede wszystkim członkom najwrażliwszych grup społecznych, takim jak osoby starsze i niepełnosprawne, samotni rodzice, wychowankowie pieczy zastępczej czy osoby wychodzące z kryzysu bezdomności. Samodzielnie zamieszkiwanie jest najskuteczniejszą  formą wsparcia: pomaga w integracji lub hamuje procesy społecznej dezaktywizacji.  Dlatego to właśnie mieszkanie, a nie instytucja opieki, coraz częściej stanowi podstawę dla wachlarza usług społecznych.

W polskim porządku prawnym funkcjonuje pojęcie mieszkalnictwa wspomaganego i mieszkania chronionego, w wytycznych Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju z maja 2015 zdefiniowano  także  wstępnie mieszkania treningowe i wspierane. W obecnej chwili istnieje duży potencjał włączenia się w proces decyzyjny: obywatele mogą wpłynąć na powstające zapisy prawne i czuwać nad wypracowaniem formy  i minimalnych standardów usług oraz niestygmatyzującego nazewnictwa.

5. Przeciwdziałanie ubóstwu energetycznemu

W Polsce średnie wydatki na energię od lat przekraczają 10%, które uznaje się powszechnie za  granicę ubóstwa energetycznego. Problem wykluczenia energetycznego dotyka nie tylko  niezamożnych, ale też osób o niskich kompetencjach w zakresie gospodarowania energią lub mieszkających w energochłonnych zasobach mieszkaniowych.  Obecnie potrzebujemy przede wszystkim zwiększenia, nadal zbyt niewielkich, środków na poprawę efektywności energetycznej i uproszczenia ich dystrybucji. Ważne jest także równoległe upowszechnienie działań edukacyjnych.

BRAK KOMENTARZY

ZOSTAW ODPOWIEDŹ