Seminarium „Profilaktyka zadłużenia czynszowego: dobre praktyki samorządów”

1135

Dnia 28 czerwca z inicjatywy Fundacji Habitat for Humanity Poland odbyło się seminarium poświęcone wypracowanym przez samorządy metodom  profilaktyki zadłużenia czynszowego.

Naszymi gośćmi byli:

Elżbieta Pukszta, Bożena Dołkowska – Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku
Anna Gacek, Mariusz Wilk – Centrum Treningu Umiejętności Społecznych, Gdańsk
Katarzyna Zioło – Urząd Miasta Sandomierz
Grzegorz Gadecki – Dzielnica Targówek M. St. Warszawy
Agata Nosal-Ikonowicz – Kancelaria Sprawiedliwości Społecznej, Warszawa

Pierwsza część seminarium poświęcona była prezentacji modelowych praktyk instytucji samorządowych i pozarządowych Miasta Gdańsk: Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie oraz Centrum Treningu Umiejętności Społecznych.

W drugiej części omówiono kolejno działania związane z profilaktyką zadłużenia czynszowego w małych miastach, na przykładzie Sandomierza, oraz program dzielnicowy realizowany przez warszawską Dzielnicę Targówek. Na koniec głos zabrała przedstawicielka Kancelarii Sprawiedliwości Społecznej, która wskazała na punkty sporne uniemożliwiającą sprawną realizację programów.

Uczestniczki i uczestnicy seminarium zgodzili się co do tego, że potrzebna jest przede wszystkim współpraca jednostek odpowiedzialnych za pomoc społeczną i zarządzanie zasobem mieszkaniowym. Kolejnym istotnym krokiem jest spotkanie i burza mózgów

W przypadku Gdańska punktem wyjścia było zdiagnozowanie problemu. W 2011 roku przeprowadzono badanie, w którym wzięło udział 1500 osób i w którym zbadano przyczyny zadłużenia mieszkań i potrzeby związane z tym zjawiskiem. Okazało się, że najczęściej przyczynami zadłużenia są: brak pracy i brak stałych dochodów, choroby oraz brak nawyku płacenia stałych rachunków. Pierwszym krokiem było wprowadzenie Programu Osłonowego, w ramach którego osoby zadłużone mogą otrzymać dostęp do poradnictwa (prawnego, finansowego etc.), pomoc asystenta rodziny oraz możliwość odpracowania zadłużenia.

Całościowe rozwiązanie zostało zaproponowane w Gdańskiej Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych, która przewiduje różne formy mieszkalnictwa wspomaganego, dla różnego rodzaju lokatorów. Z danych wynika, że tylko 30% zadłużonych korzysta z pomocy MOPR. Wynika to z tego, że osoby korzystające z lokali socjalnych zwykle dostają wyrok sądu od razu z lokalem, do eksmisji trafiają mieszkańcy mieszkań komunalnych. Jedną z propozycji, jaka otrzymują osoby eksmitowane jest zamiana mieszkania na mniejsze z możliwością zawarcia ugody (zamiana + spłata zaległości). Inną propozycją jest pobyt w Centrum Treningu Umiejętności Społecznych.

O Centrum opowiadali jego pracownicy – Mariusz Wilk i Anna Gacek. CTUS prowadzone jest od 2010 roku, powstało jako partnerski projekt 5 instytucji: MOPS (obecnie MOPR), Wydział Gospodarki Komunalnej UM, Gdańskiego Zarządu Nieruchomości Komunalnych oraz Wydziału Rozwoju Społecznego UM i Powiatowego Urzędu Pracy. Towarzystwo Pomocy im. św. Brata Alberta zostało wybrane w drodze konkursu do prowadzenia CTUS. Trafiają tutaj rodziny po eksmisji, które otrzymują  indywidualne wsparcie, w oparciu o animatora i asystenta rodziny. Zwykle pierwszym krokiem jest uświadomienie podopiecznym, co się stało i dlaczego potrzebują pomocy. Pracownicy Centrum starają się przekazać nowym mieszkańcom, że eksmisja może być momentem, w którym odetną przeszłość i zaczną żyć inaczej. Ludzie przebywając we wspólnocie, uczą się odpowiedzialności nie tylko za swoje, ale także za wspólne dobra (np. wspólnie stworzyli świetlicę czy ogród).

Ok. 90% osób po otrzymaniu wsparcia w Centrum zaczyna płacić swoje należności. Tylko 4-8% podopiecznych pozostaje bezdomna: 20% mieszka w mieszkaniach socjalnych, pozostali (ponad 70%) przestają być klientami opieki społecznej i, jak wynika z informacji uzyskanych przez pracowników CTUS, radzą sobie sami na rynku mieszkaniowym.

Z uwagi na dużą skalę oszustw czynszowych Gdańsk przygotowuje się także  do wprowadzenia Programu Bezpieczeństwa Ekonomicznego, który ma uwrażliwić mieszkańców na możliwość bycia ofiarą oszustw i fałszerstw. Program powstaje we współpracy z Narodowym Bankiem Polskim, Powiatowym Urzędem Pracy, Miejskim Rzecznikiem Konsumentów, Biurem Rzecznika Praw Obywatelskich i innymi organizacjami i instytucjami.

Sandomierz wdraża specjalny program mający na celu likwidację zadłużenia najemców w lokalach miejskich. Osobom najuboższym które zalegają z czynszem, samorząd oferuje odpracowanie zadłużenia poprzez wykonywanie pracy na rzecz miasta. Warunkiem dodatkowym jest, by najemcy od momentu podpisania umowy z miastem płacili swoje rachunki regularnie. Program działa od zeszłego roku, dotychczas podpisano 12 umów.

Program daje możliwość, by zamiast dłużnika, jeśli jest to na przykład osoba starsza lub niepełnosprawna, pracowały inne osoby pełnoletnie mieszkające z najemcą. Samorządowcy poszukują także sposobu, by można było odpracować także długi wobec zakładów energetycznych i kanalizacyjnych.

Polityka restrukturyzacji czynszu w Warszawie leży w kompetencji dzielnic i miasta. W dzielnicy Targówek, w której w roku 2014 uchwalono program odpracowywania zadłużenia,  na  3825 mieszkań 1750 jest zadłużonych. Jednym z powodów wysokiego zadłużenia była uchwała Rady Warszawy z 2008 roku, zgodnie z którą utrata prawa do mieszkania komunalnego wiązała się z podniesieniem czynszu. Przepis ten zmienił się w 2012 roku i od tamtej pory czynszu nie podnosi się po utracie prawa do mieszkania komunalnego.

Skuteczność programu dzielnicowego okazała się ograniczona przede wszystkim z uwagi na brak strategii skutecznej dotarcia do odbiorców i brak koordynacji działań między miastem i dzielnicą. W wyniku wejścia w życie uchwały Rady Miasta o abolicji czynszowej w lutym 2015 odpracowywanie czynszu stało się nieopłacalne, a zadłużenie zamiast maleć, zaczęło wzrastać. Dodatkowym problemem okazało się żądanie ZGN, by Urząd Dzielnicy rozliczył się z odpracowanego zadłużenia w formie gotówkowej.

Wystąpienia zamknęła wypowiedź przedstawicielki Kancelarii Sprawiedliwości Społecznej, która na co dzień zajmuje się pomocą zadłużonym mieszkańcom. Wskazała na to, że widmo eksmisji i straszenie wyrzuceniem na bruk zwykle działa na krótką metę. Wynajmujący często chcą obarczać dłużnika poczuciem winy za zaistniałą sytuację w przekonaniu, że dzięki temu zmieni on swoje nawyki, tymczasem ludzie bardzo często po prostu potrzebują wsparcia psychologicznego.  Przedstawione programy samorządów przewidują tylko odpracowanie zadłużenia, a nie spłatę bieżącego czynszu. Warto jednak prowadzić działania profilaktyczne, zanim ludzie wpadną w zadłużenie: można podzielić zadłużenie proporcjonalnie, można zrobić przerwę w spłacie czynszu. Są osoby (starsi, niepełnosprawni), którzy nie są w stanie odpracować długu – można im rozpisać symboliczny czynsz, albo przyznać specjalny zasiłek. Największym błędem jest wyrzucanie tych, którzy mają jakiś dochód. Jest to ślepa uliczka, bo mieszkania – zwykle zdegradowane – rzadko kiedy znajdują później „płacących” lokatorów.

Zachęcamy do zapoznania się z prezentacjami:
Centrum Treningu Umiejętności Społecznych
Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku
Urząd Miasta Sandomierz

BRAK KOMENTARZY